Prędkościomierz

Prędkościomierz powinien wskazywać prędkość jazdy w sposób stabilny i niezawodny. Skacząca wskazówka, zanikające wskazanie cyfrowe lub stały błąd pomiaru mogą wynikać z usterki samego przyrządu, ale także ze źródła sygnału lub konfiguracji pojazdu. W samochodach ciężarowych, autobusach i samochodach dostawczych MAN i Mercedes ukierunkowana diagnostyka pozwala uniknąć niepotrzebnej wymiany sprawnego prędkościomierza.

Prędkościomierze występują jako przyrządy mechaniczne napędzane linką, elektroniczne przyrządy wskazówkowe oraz wyświetlacze cyfrowe w zestawie wskaźników. Wersje elektroniczne przetwarzają impulsy prędkości lub odbierają dane przez magistralę CAN (Controller Area Network). W zależności od architektury pojazdu informacja o prędkości pochodzi z czujnika w skrzyni biegów, tachografu lub sterownika układu hamulcowego. Przebieg toru sygnałowego należy zatem ustalić na podstawie schematu elektrycznego konkretnego pojazdu.

Prędkościomierz mechaniczny przekształca ruch obrotowy linki prędkościomierza w wychylenie wskazówki na skali. Elektroniczny prędkościomierz wskazówkowy pokazuje tę samą prędkość jazdy, lecz steruje wskazówką elektrycznie na podstawie odbieranego sygnału prędkości. Prędkościomierz cyfrowy przedstawia prędkość jazdy jako liczbę na wyświetlaczu. Wskazania analogowe i cyfrowe mogą występować razem w tym samym zestawie wskaźników; oba pokazują aktualną prędkość pojazdu, zazwyczaj w kilometrach na godzinę.

Oprócz prędkościomierza w zestawie wskaźników mogą znajdować się inne przyrządy. Obrotomierz pokazuje prędkość obrotową silnika w obrotach na minutę i pomaga w doborze odpowiedniego biegu. Licznik przebiegu rejestruje całkowitą przebytą odległość, a licznik przebiegu dziennego — odległość od ostatniego wyzerowania. Wskaźnik poziomu paliwa pokazuje ilość paliwa w zbiorniku, wskaźnik temperatury płynu chłodzącego monitoruje temperaturę silnika, a wskaźnik ciśnienia oleju pokazuje ciśnienie w układzie smarowania. W pojazdach z pneumatycznym układem hamulcowym manometry wskazują ciśnienie w obwodach hamulcowych. Przyrządy te nie są prędkościomierzami, lecz dostarczają dodatkowych informacji o użytkowaniu i stanie pracy pojazdu.

Części należy zawsze dobierać na podstawie numeru podwozia pojazdu. Porównanie wizualne lub wybór wyłącznie według nazwy modelu nigdy nie są wystarczające. Sprawdź numer części, znamionowe napięcie zasilania 12 lub 24 V, przyporządkowanie styków złącza, zakres skali, wariant oprogramowania oraz stałą impulsową wyrażoną w impulsach na kilometr. W przypadku przyrządów mechanicznych decydujące znaczenie mają przełożenie napędu, złącze linki i kierunek obrotów. Obwód toczenia opon i konfiguracja układu napędowego mogą wpływać na wymaganą kalibrację.

Jeśli montaż zależy od wersji kabiny, sprawdź otwór w desce rozdzielczej, punkty mocowania i głębokość zabudowy. Przykładowe wersje to MAN TGL C i LX, MAN TGX XLX i XXL oraz Mercedes Actros Lang StreamSpace i Lang GigaSpace. Również w obrębie tych typów kabin mogą występować różne generacje desek rozdzielczych. Ponadto nie w każdym zestawie wskaźników można wymienić sam prędkościomierz.

Zużyte linki prędkościomierza lub ich zbyt ostre zagięcia często powodują w układach mechanicznych drgania wskazówki i odgłosy tarcia. Przyrządy elektroniczne mogą przestać działać wskutek uszkodzenia napędów wskazówek, pękniętych połączeń lutowanych lub korozji styków złączy. Stałe odchylenie procentowe wskazuje raczej na nieprawidłową kalibrację lub konfigurację ogumienia; jednoczesny zanik kilku wskazań wymaga w pierwszej kolejności sprawdzenia zasilania, masy i komunikacji.

1. Udokumentuj odchylenie. Odczytaj kody usterek i bieżące wartości prędkości z zestawu wskaźników oraz odpowiedniego modułu źródłowego. Porównaj je podczas bezpiecznego testu na stanowisku rolkowym lub kontrolowanej jazdy próbnej. Wykorzystaj niezależny pomiar referencyjny, aby ustalić, czy występuje stały błąd wskazań.
2. Sprawdź podstawowe parametry elektryczne. Zmierz multimetrem napięcie zasilania i spadki napięcia na połączeniach masowych przy włączonym przyrządzie. Zarejestruj krótkotrwałe przerwy za pomocą funkcji minimum/maksimum lub oscyloskopu. Oceń wartości zgodnie z tolerancjami określonymi przez producenta.
3. Sprawdź sygnał wejściowy. W przypadku sterowania impulsowego zmierz częstotliwość, amplitudę i kształt impulsów w wyznaczonych punktach przyłączeniowych. Dla stałej k impulsów na kilometr obowiązuje wzór: częstotliwość w hercach = k × prędkość w kilometrach na godzinę / 3600. W wersjach sterowanych przez sieć sprawdź odbieraną wartość prędkości i błędy komunikacji.
4. Przetestuj wskazanie oddzielnie. Wykonaj dostępny test wskazówki lub wyświetlacza. Jeśli działa prawidłowo, sprawdź najpierw transmisję sygnału i kodowanie. Po odłączeniu zasilania sprawdź mechaniczne linki prędkościomierza pod kątem zerwania, oporów ruchu i uszkodzonych złączy; nie napędzaj ich w niekontrolowany sposób wiertarką.

Przed demontażem zapisz dane konfiguracyjne i wyłącz zasilanie instalacji pokładowej zgodnie z procedurą producenta. Przed podłączeniem nowego podzespołu usuń przyczyny i skutki wnikania wilgoci, przetarcia przewodów oraz niedostateczny docisk styków. Zachowaj wymagane promienie gięcia przewodów i momenty dokręcania elementów mocujących; montaż z użyciem nadmiernej siły może powodować naprężenia obudowy i płytki drukowanej.

Po montażu wykonaj w razie potrzeby kodowanie wariantu i kalibrację. Sprawdź wskazania prędkości w kilku punktach pomiarowych zgodnie z obowiązującymi wymaganiami homologacyjnymi i zaleceniami producenta. Prędkościomierz nie może wskazywać prędkości niższej od rzeczywistej. Prace przy zaplombowanych obwodach tachografu zlecaj uprawnionemu warsztatowi, a wszelkie czynności dotyczące danych przebiegu wykonuj wyłącznie zgodnie z przepisami prawa. Wsparcie techniczne Braem przy demontażu i montażu pomaga uniknąć błędów podłączenia i konfiguracji.