Synchronisatie

Tijdens het schakelen zorgt de synchronisatie ervoor dat het tandwiel en de schakelbus dezelfde draaisnelheid hebben voordat de vertanding ingrijpt. In een handgeschakelde hoofdversnellingsbak voorkomt dit kraken en beperkt het de belasting van de schakeltanden. Een synchronisatie-eenheid kan bestaan uit een conus, één of meerdere synchronisatieringen, een schakelmof, een naaf en borgdelen. Ook een bereikgroep in de versnellingsbak kan, afhankelijk van de transmissie-uitvoering, gesynchroniseerd zijn. De juiste opbouw en het wrijvingsmateriaal bepalen hoe snel de toerentallen onder belasting worden vereffend.

In een gesynchroniseerde versnellingsbak drukt de schakelmof bij het kiezen van een versnelling eerst de synchronisatiering tegen de conus van het betreffende tandwiel. Door de wrijving worden hun draaisnelheden gelijkgetrokken. Pas daarna kan de schakelmof zonder kraken over de schakeltanden schuiven en de versnelling inschakelen.

Bij een ongesynchroniseerde hoofdbak met motorgestuurde synchronisatie ontbreken synchronisatieringen voor de versnellingen in de hoofdbak. Tijdens het schakelen wordt de aandrijfkracht onderbroken en de hoofdbak naar neutraal geschakeld. De motorregeling verhoogt of verlaagt vervolgens het motortoerental om de draaisnelheden van de te verbinden delen op elkaar af te stemmen. Daarna grijpen de klauwen van de gekozen versnelling in. Bij dit type versnellingsbak met klauwen gebeurt de toerentalvereffening in de hoofdbak dus niet door wrijving tussen synchronisatiering en conus.

MAN TGL en TGM met een handgeschakelde ZF Ecolite- of Ecomid-versnellingsbak gebruiken andere synchronisatieonderdelen dan een MAN TGA, TGS of TGX met een ZF Ecosplit. Ook tussen Ecosplit III, New Ecosplit III en Ecosplit IV verschillen uitvoeringen en overbrengingen. Bij Mercedes Atego, Axor, Actros en Arocs, maar ook bij oudere SK-voertuigen, hangt de toepassing af van het gemonteerde transmissietype. Daarbij komen onder meer Mercedes-versnellingsbakken van de types G85-6, G131-9, G211-12, G240-16 en G281-12 voor. Voor bussen en bestelwagens geldt dezelfde werkwijze: controleer eerst of de betreffende versnelling of schakelgroep daadwerkelijk gesynchroniseerd is.

Naast de genoemde handgeschakelde versnellingsbakken komen ook geautomatiseerde types voor, zoals ZF AS Tronic, ZF TraXon en Mercedes PowerShift. Bij de identificatie van deze versnellingsbakken is het onderscheid tussen een gesynchroniseerde schakelgroep en een ongesynchroniseerde hoofdbak met motorgestuurde synchronisatie van belang.

Synchronisatieringen komen onder meer voor met metalen wrijvingsvlakken of specifieke frictievoeringen; enkelvoudige en meervoudige conussen zijn niet zonder meer uitwisselbaar. Bepaal onderdelen altijd aan de hand van het chassisnummer van het voertuig en verifieer vervolgens de transmissie-identificatie en onderdeelnummers. Visuele vergelijking of selectie op enkel modelnaam volstaat nooit: kleine verschillen in conushoek, passing, vertanding of axiale inbouwmaat kunnen de schakelfunctie verstoren.

Kraken bij één specifieke schakelovergang, verhoogde schakelkracht of een vertraging voordat de versnelling ingrijpt, wijst mogelijk op versleten synchronisatie. Een versnelling die onder belasting uitspringt, vraagt daarnaast controle van schakeltanden, schakelmof, schakelvork en asspeling. Worden meerdere versnellingen moeilijk ingeschakeld, onderzoek dan eerst de koppeling op onvoldoende vrijgave en controleer de schakelbediening. Zo voorkomt u dat een herstelde versnellingsbak dezelfde klacht houdt.

Maak tijdens een proefrit onderscheid tussen klachten bij op- en terugschakelen, koud en warm, en bij verschillende toerentallen. Controleer vervolgens het niveau en de voorgeschreven specificatie van de transmissieolie; verkeerde olie kan de wrijvingskarakteristiek van de synchronisatieringen beïnvloeden. Inspecteer afgetapte olie en magneet op metaaldeeltjes. Meet na demontage de axiale speling van assen en schakelgroepen met een meetklok. Bepaal de resterende ruimte tussen synchronisatiering en tandwielconus met een voelermaat en toets de waarde aan de specificatie van de betreffende transmissie. Controleer ook conusoppervlakken op groeven of verkleuring en meet de slijtage van schakelvorken en hun geleiding volgens de fabrikantvoorschriften.

Vervang niet alleen een versleten ring wanneer de bijbehorende conus, naaf of schakelmof eveneens beschadigd is. Reinig oliekanalen, controleer rollagers en stel voorgeschreven spelingen met passende afstandsringen af. Monteer frictiedelen schoon en gebruik uitsluitend de voorgeschreven transmissieolie. Controleer na montage de schakelwerking en maak een proefrit onder de omstandigheden waarin de klacht optrad. Bij uitgebreidere schade aan meerdere schakelgroepen kan revisie of vervanging van de complete versnellingsbak doelmatiger zijn; technische ondersteuning bij de identificatie helpt onnodige stilstand voorkomen.