Tussenbak en onderdelen

De tussenbak is verbonden met de hoofdversnellingsbak en verdeelt het aandrijfkoppel via cardanassen over de vooras en de achteras, zodat een all-rad aandrijving ontstaat. De verbinding tussen de hoofdversnellingsbak en de tussenbak wordt ook gerealiseerd door een cardanas. Afhankelijk van de uitvoering schakelt ze de voorasaandrijving in, biedt ze een terreinreductie of bevat ze een sperbaar middendifferentieel. Dat maakt haar belangrijk bij voertuigen die op wisselende ondergrond rijden: speling, gebrekkige smering of een onvolledig ingeschakelde aandrijfstand kan schade aan meerdere delen van de aandrijflijn veroorzaken.

Tussenbakken komen onder meer voor bij MAN TGS- en TGX-vrachtwagens en Mercedes Arocs-vrachtwagens met 4x4-, 6x6- of 8x8-aandrijving. De constructie verschilt per toepassing: een tandwielaangedreven reductiebak voor zwaar terreinwerk stelt andere eisen aan koppelcapaciteit, koeling en lagering dan een tussenbak in een vrachtwagen voor lichter terreinwerk. Ook de aanwezigheid van een middendifferentieel, sperinrichting of schakelbare lage gearing is uitvoeringsafhankelijk.

Bepaal onderdelen daarom altijd aan de hand van het chassisnummer van het voertuig, aangevuld met het typeplaatje van de tussenbak. Visuele vergelijking of selectie op enkel de modelnaam volstaat nooit. Controleer daarbij de overbrengingsverhouding, flensdiameters en boutpatronen, draairichting, bevestigingspunten, sensorbezetting en bediening. Ook een gelijke hoofdversnellingsbak of motorfamilie garandeert geen passende tussenbak: voertuigconfiguratie en aangedreven assen bepalen mede de uitvoering.

Typische foutbeelden zijn jankende tandwielen onder belasting, dreunen bij lastwissel, trillingen in de cardanassen, lekkage langs keerringen en een sper of terreinreductie die niet volledig inschakelt. Slijtage aan rollagers vergroot de speling van in- en uitgaande assen; beschadigde tandflanken of schakelvertandingen kunnen vervolgens geluid en schakelproblemen veroorzaken. Vervuilde transmissieolie, waterinslag via de ontluchting en langdurig rijden met een te laag oliepeil versnellen dit proces.

Begin de diagnose met een proefrit: noteer in welke aandrijfstand en bij welke belasting het geluid optreedt. Controleer daarna, volgens de voertuigprocedure, het transmissieoliepeil en de olietoestand; inspecteer de aftapplugmagneet op metaaldeeltjes. Lokaliseer lekkages na reiniging van de behuizing en controleer tegelijk ontluchting en flensverbindingen. Meet radiale en axiale asspeling met een meetklok en vergelijk de waarden met de specificaties van de betreffende tussenbak. Controleer de bediening op volledige schakelweg en verifieer bij pneumatische uitvoeringen de werkdruk aan de schakelcilinder volgens de voorgeschreven testcondities. Zo voorkomt u dat een defecte bediening ten onrechte als interne tandwielschade wordt beoordeeld.

Vervang keerringen niet voordat de toestand van assen en rollagers is vastgesteld: overmatige speling of een ingelopen afdichtvlak veroorzaakt anders snel opnieuw lekkage. Inspecteer bij demontage tandflanken op putvorming, schakelvertandingen op afgeronde kanten en behuizingen op scheuren. Monteer passende afdichtingen en lagers met de voorgeschreven passing, stel eventuele lager­voorspanning volgens fabrieksgegevens af en vul uitsluitend de gespecificeerde transmissieolie bij.

Is de tussenbak langdurig zonder voldoende smering gebruikt of zijn meerdere tandwielen en lagerzittingen beschadigd, dan is vervanging vaak betrouwbaarder dan een beperkte reparatie. Controleer vóór ingebruikname ook cardanasgewrichten, flensuitlijning en asoverbrengingen: een trilling elders in de aandrijflijn kan anders de nieuwe onderdelen opnieuw belasten. Alle cardanassen moeten vóór montage gebalanceerd zijn om trillingen te vermijden. Niet-uitgebalanceerde cardanassen veroorzaken trillingen die de mechanische onderdelen van de aandrijflijn, namelijk de versnellingsbak, tussenbak en het differentieel, extra belasten en voortijdige slijtage of schade kunnen veroorzaken. Technische ondersteuning bij de identificatie helpt om stilstand door een afwijkende uitvoering te voorkomen.