Pignonwiel en kroonwiel

Pignonwielen en kroonwielen vormen samen het conische tandwielpaar van de eindaandrijving. Ze veranderen de aandrijfrichting en realiseren een vaste overbrengingsverhouding vóór de koppelverdeling naar de steekassen. Een correcte combinatie en afstelling bepalen de geluidsontwikkeling, warmteproductie en levensduur. Bij MAN en Mercedes vrachtwagens, bussen en bestelwagens vraagt vervanging daarom meer dan alleen het monteren van passende tandwielen.

Bepaal onderdelen altijd aan de hand van het chassisnummer van het voertuig, aangevuld met ascode, asplaatje en onderdeelnummers. Visuele vergelijking of selectie op enkel modelnaam volstaat nooit. Binnen bijvoorbeeld MAN TGS, TGX en Mercedes Actros of Arocs bestaan verschillende asuitvoeringen en reducties. Ook bij bussen en achterwielaangedreven bestelwagens kunnen bouwjaar, asbelasting en aandrijflijnconfiguratie tot andere tandwielparen leiden.

Onderscheid spiraalvertande kegeltandwielen van hypoïdtandwielen, waarbij de pignonas ten opzichte van de kroonwielas is verschoven. Hypoïdvertandingen hebben meer glijdend tandcontact en stellen specifieke eisen aan de smeerfilm. Deze tandwielen zijn doorgaans vervaardigd uit gecarboneerd en gehard gelegeerd staal: een slijtvaste tandflank met een taaie kern voor wisselende belastingen.

De verhouding volgt uit het aantal kroonwieltanden gedeeld door het aantal pignontanden. Controleer daarnaast draairichting, montageafmetingen, lagerzittingen en eventuele naafreductie. Bij meerdere gekoppelde aangedreven assen moeten de totale asoverbrengingen overeenstemmen. Motorfamilies zoals MAN D26 en Mercedes OM 471 helpen de belastingstoepassing duiden, maar bepalen de onderdeelkeuze niet zelfstandig.

Een jankend geluid tijdens accelereren of afremmen op de motor kan wijzen op een afwijkend tandcontact. Putvorming, afschilfering en vreetsporen passen bij vermoeiing, smeerfilmverlies of overbelasting. Een klap bij lastwisseling kan echter ook ontstaan door versleten cardankoppelingen of overmatige speling elders in de aandrijflijn. Lokaliseer de oorzaak vóór demontage.

1. Voer een gecontroleerde proefrit uit en noteer snelheid, belasting en temperatuur waarbij het geluid optreedt. Vergelijk trekken, uitrollen en motorrembedrijf.
2. Controleer het transmissieoliepeil van de as, lekkages en asontluchting. Onderzoek een afgetapt monster en de magneetplug op metaaldeeltjes; grove fragmenten vereisen verder schadeonderzoek.
3. Meet de tandflankspeling met een meetklok op de kroonwielvertanding terwijl het pignon wordt geblokkeerd. Herhaal dit op meerdere omtrekposities. Meet ook de axiale slingering op het voorgeschreven referentievlak.
4. Controleer pignonlagers op axiale speling en meet het draaimoment met een geschikte draaimomentmeter volgens de voorgeschreven montageconditie. Afdichtingswrijving beïnvloedt deze meting.
5. Breng tandbeeldpasta aan en beoordeel onder weerstand beide tandflanken. Vergelijk het contactpatroon met de fabrieksspecificaties voor pignondiepte en tandflankspeling.

Vervang beschadigde pignonwielen en kroonwielen als bij elkaar horende, gematchte set; combineer geen willekeurige losse exemplaren. Controleer kegellagers, lagerpassingen, kroonwielflens en differentieelhuis. Vervuiling of bramen tussen montagevlakken veroorzaken slingering en plaatselijk afwijkende speling.

Stel eerst de pignondiepte en lagervoorspanning in, daarna de kroonwielpositie en tandflankspeling volgens de asdocumentatie. Gebruik voorgeschreven stelringen en vernieuw vervormbare afstandsbussen en eenmalige bevestigingsmiddelen waar vereist. Universele spelingswaarden zijn ongeschikt: toleranties en draaimomenten verschillen per asconstructie.

Reinig het ashuis grondig na tandbreuk en gebruik uitsluitend transmissieolie met de voorgeschreven viscositeit en fabrikantgoedkeuring. Controleer na montage opnieuw het tandbeeld, de vrije rotatie en de afdichting. Een afsluitende proefrit met controle op lekkage, geluid en temperatuur helpt montagefouten tijdig opsporen.