Relais

Relais in het centrale verdeelbord schakelen vermogenskringen met een beperkte stuurstroom. Ze verzorgen, afhankelijk van de elektrische architectuur, de voeding van verlichting, ventilatoren, startvrijgave en andere verbruikers. Intermitterende uitval, klapperende contacten of een verbruiker die ingeschakeld blijft, vragen om onderzoek van zowel het schakelelement als de relaisvoet, voedingskring en aansturing.

Bepaal relais altijd aan de hand van het chassisnummer van het voertuig, het elektrische schema en het oorspronkelijke onderdeelnummer. Visuele vergelijking of selectie op enkel modelnaam volstaat nooit. Bij vrachtwagens en bussen komen veelal 24 V-systemen voor; bestelwagens zoals MAN TGE en Mercedes Sprinter gebruiken doorgaans 12 V. De spoelspanning moet overeenkomen met de voorgeschreven uitvoering.

Bij cabinegebonden verdeelborden kunnen uitvoering en uitrusting de relaisbezetting beïnvloeden. Houd bijvoorbeeld rekening met MAN TGX-cabines XL, XLX en XXL tegenover TG3 TGX-cabines GN, GM en GX, of Mercedes Actros Lang StreamSpace en Lang GigaSpace. Gebruik steeds het voertuigspecifieke bezettingsschema; een gelijke cabinevorm garandeert geen identieke schakeling.

Onderscheid maakrelais, wisselrelais, tijdrelais en elektronische uitvoeringen. Bij gangbare elektromechanische types zijn 85 en 86 de spoelaansluitingen, 30 het gemeenschappelijke contact, 87 het maakcontact en 87a het verbreekcontact. Twee aansluitingen met nummer 87 zijn niet gelijkwaardig aan een wisselcontact met 87a. Controleer daarnaast penbreedte, voetpassing, vergrendeling, temperatuurbereik en afdichting.

• Maakrelais: sluiten bij bekrachtiging van de spoel een stroomkring, bijvoorbeeld voor de voeding van verlichting of een ventilator.
• Verbreekrelais: openen bij bekrachtiging van de spoel een stroomkring die in rust gesloten is, om een verbruiker of functie uit te schakelen.
• Wisselrelais: schakelen bij bekrachtiging het gemeenschappelijke contact om van het verbreekcontact naar het maakcontact, zodat tussen twee stroompaden kan worden gewisseld.
• Tijdrelais: schakelen een stroomkring met een ingestelde vertraging of gedurende een bepaalde tijd, bijvoorbeeld voor een naloopfunctie.
• Knipperrelais: schakelen de richtingaanwijzers en alarmknipperlichten periodiek in en uit, voor zover deze functie niet in een elektronische regeleenheid is geïntegreerd.
• Elektronische relais: gebruiken elektronica voor de aansturing of het schakelen van een verbruiker. Afhankelijk van de uitvoering verzorgen ze ook tijdsturing, bewaking of beveiliging; volledig elektronische uitvoeringen schakelen zonder mechanische contacten.

Selecteer de contactbelasting op continue stroom én inschakelstroom. Een ventilatormotor belast contacten anders dan een zuiver resistieve verbruiker. Contactmaterialen, bijvoorbeeld zilvertinoxide, en de constructie bepalen mede de bestendigheid tegen contacterosie en vastlassen. Ingebouwde blusweerstanden en vrijloopdiodes zijn niet zonder meer uitwisselbaar: diode-uitvoeringen vereisen correcte polariteit volgens het opgedrukte schema.

Ingebrande contacten veroorzaken spanningsverlies en warmteontwikkeling. Vastgelaste contacten kunnen een verbruiker permanent voeden en de batterij ontladen. Klapperen wijst vaak op onvoldoende spoelspanning, een slechte massaverbinding of instabiele aansturing. Oxidatie en verminderde klemkracht in de relaisvoet veroorzaken dikwijls dezelfde klachten als een intern defect.

1. Lees beschikbare foutcodes uit en controleer de schakelvoorwaarden. Een ontbrekend stuursignaal kan een bewuste blokkering zijn vanuit de ECU (Electronic Control Unit), niet noodzakelijk een relaisdefect.
2. Meet met een multimeter de voedingsspanning op aansluiting 30 en de spanning tussen 85 en 86 tijdens het schakelcommando. Gebruik bij kortstondige onderbrekingen een oscilloscoop om voedingsdalingen of pulserende aansturing zichtbaar te maken.
3. Meet bij ingeschakelde verbruiker de spanningsval over het gesloten contact en afzonderlijk over voedings- en massaverbindingen. Vergelijk met de fabrieksgrenzen. Ter illustratie: 0,5 V verlies bij 20 A veroorzaakt lokaal 10 W warmte.
4. Meet de belastingsstroom met een gelijkstroomtang en controleer op overbelasting of een geblokkeerde elektromotor. Meet spoelweerstand uitsluitend spanningsloos en losgekoppeld; vergelijk de waarde met de componentgegevens.

Schakel het circuit spanningsloos volgens de voertuigprocedure voordat je relais verwijdert. Overbrug geen contacten op goed geluk: hierdoor kunnen beveiligingen worden omzeild of elektronische uitgangen beschadigd raken. Een hoorbare klik bewijst bovendien niet dat de vermogenscontacten correct geleiden.

Vervang verkleurde of vervormde relaisvoeten en beschadigde aansluitterminals volgens de voorgeschreven reparatiemethode. Alleen nieuwe relais plaatsen in uitgegloeide contacten geeft opnieuw overgangsweerstand. Verhelp vochtinfiltratie, kabelschade en overbelasting vóór montage. Controleer daarna meerdere schakelcycli onder bedrijfsbelasting, inclusief spanningsval en temperatuurontwikkeling. Braem biedt technische ondersteuning bij demontage en montage om dergelijke herstellingen gericht uit te voeren.