Lager

Lagers geleiden draaiende of scharnierende componenten en dragen radiale, axiale of gecombineerde belastingen over. Binnen deze categorie gaat het uitsluitend om wentellagers en lagerunits met wentellagers. Een verkeerde lagerconstructie, passing of afdichting veroorzaakt speling, warmteontwikkeling en voortijdige uitval. Bepaal onderdelen altijd aan de hand van het chassisnummer van het voertuig. Visuele vergelijking of selectie op enkel modelnaam volstaat nooit.

Bij MAN en Mercedes vrachtwagens, bussen en bestelwagens verschillen lageruitvoeringen volgens montagepositie, asuitvoering, productiedatum en aandrijflijn. Voor bijvoorbeeld MAN TGL, TGS en TGX of Mercedes Atego, Actros en Sprinter kunnen binnen dezelfde voertuigserie verschillende lagerafmetingen en bevestigingsconstructies voorkomen. Bij transmissietoepassingen zijn bovendien de transmissiecode en eventuele reparatiematen bepalend.

Ook bij vrachtwagentypes zoals MAN TGM, Mercedes Arocs en Econic, bestelwagentypes zoals MAN TGE, Mercedes Vito en Citan en bustypes zoals MAN Lion's City, MAN Lion's Coach, Mercedes Citaro, Tourismo en Intouro moet de lageruitvoering aan de hand van het chassisnummer en de montagepositie worden bepaald.

Kogellagers zijn geschikt voor uiteenlopende toerentallen; cilindrische rollagers dragen vooral radiale belastingen. Kegelrollagers nemen gecombineerde belastingen op en vereisen, afhankelijk van de constructie, een voorgeschreven voorspanning of eindspeling. Naaldlagers bieden een hoge radiale draagcapaciteit bij beperkte inbouwruimte. Deze uitvoeringen zijn niet onderling uitwisselbaar.

De volgende lagersoorten en lagerunits zijn relevant in de voertuigtechniek. De genoemde toepassingen zijn voorbeelden; niet iedere uitvoering komt in elk voertuig voor.

• Groefkogellagers: voor voornamelijk radiale en daarnaast beperkte axiale belastingen, bijvoorbeeld in dynamo's, elektromotoren, transmissies, spanrollen en geleiderollen.
• Hoekcontactkogellagers: voor gecombineerde radiale en axiale belastingen, bijvoorbeeld in wielnaven, pompen en transmissies. Eenrijige uitvoeringen nemen axiale belasting in één richting op en worden waar nodig gepaard gemonteerd.
• Vierpuntscontactlagers: voor axiale belastingen in beide richtingen bij beperkte inbouwruimte, bijvoorbeeld in specifieke transmissies en draaiverbindingen van voertuigopbouwen.
• Zelfinstellende kogellagers: voor radiale belastingen en beperkte uitlijnfouten, bijvoorbeeld in bepaalde ventilatoraandrijvingen en hulpaggregaten.
• Cilindrische rollagers: voor hoge radiale belastingen in versnellingsbakken, tussenbakken, differentiëlen en elektrische aandrijvingen. De uitvoering bepaalt of ook axiale belasting kan worden opgenomen.
• Kegelrollagers: voor gecombineerde radiale en axiale belastingen in wielnaven, differentiëlen, pignonassen en transmissies.
• Sferische rollagers: voor hoge radiale en gecombineerde belastingen met enige scheefstelling, vooral in zwaarbelaste hulpinstallaties en voertuigopbouwen.
• Naaldlagers: voor hoge radiale belastingen bij een kleine bouwhoogte, bijvoorbeeld onder transmissietandwielen en in kruiskoppelingen.
• Axiale kogellagers: voor hoofdzakelijk axiale belastingen, bijvoorbeeld in bepaalde stuurinrichtingen, veerpootlagers en ontkoppelmechanismen.
• Axiale cilindrische rollagers: voor hoge axiale belastingen in specifieke transmissies, hulpaggregaten en zwaarbelaste draaimechanismen.
• Axiale naaldlagers: voor axiale belastingen bij geringe inbouwhoogte, bijvoorbeeld tussen tandwielen en planeetdragers in automatische transmissies en planeetoverbrengingen.
• Axiale kegelrollagers: voor hoge axiale belastingen en een stijve lagering in specifieke zware aandrijf- en draaimechanismen.
• Axiale sferische rollagers: voor hoge axiale en bijkomende radiale belastingen met enige scheefstelling, vooral in zware hulpinstallaties op voertuigen.
• Turboladerlagers: specifieke hoekcontactkogellagerunits voor de hoogtoerige rotor van een turbolader.
• Wielnaaflagerunits: voorgemonteerde eenheden met doorgaans dubbelrijige hoekcontactkogellagers of kegelrollagers, afhankelijk van de constructie voorzien van afdichtingen, flenzen en een ABS-encoder.
• Waterpomplagers: compacte as-lagerunits met bijvoorbeeld twee kogelrijen of een combinatie van kogel- en rollagering voor de pompas en de belasting vanuit de aandrijving.
• Koppelingsdruklagers: voor het overbrengen van de axiale ontkoppelkracht op een draaiende koppeling, eventueel geïntegreerd in een concentrische hydraulische werkcilinder.
• Pilotlagers of toplagers: kogel- of naaldlagers die, waar toegepast, de ingaande versnellingsbakas ondersteunen in de krukas of het vliegwiel.
• Cardanassteunlagers: doorgaans kogellagers in een elastische ophanging die een meerdelige cardanas ondersteunen en trillingen beperken.
• Veerpoot- en taatslagerunits: voor het opnemen van veerkrachten en het mogelijk maken van stuurverdraaiing bij daarvoor ontworpen voorwielophangingen.
• Draaikranslagers: grote kogel- of rollagerconstructies die radiale en axiale krachten en kantelmomenten opnemen, bijvoorbeeld bij autolaadkranen en hoogwerkers.

Controleer binnendiameter, buitendiameter, breedte, schoudergeometrie, afdichting en smeervoorziening. Ook draaggetal, toerentalgrens, bedrijfstemperatuur en interne lagerspeling moeten overeenkomen met de toepassing. De aanduiding C3 betekent een grotere interne speling dan normaal en is geen algemene kwaliteitsverbetering. As- en huispassingen moeten rekening houden met belastingrichting en thermische uitzetting; universele passingstoleranties zijn hiervoor ongeschikt.

Brommen, schrapende geluiden, toenemende temperatuur en voelbare speling wijzen mogelijk op lagerschade, maar kunnen ook door onbalans, uitlijnfouten of beschadigde aangrenzende onderdelen ontstaan. Putvorming op loopbanen duidt vaak op vermoeiing; verkleuring en smeersporen kunnen op oververhitting of onvoldoende smering wijzen. Corrosie past bij vochtinwerking, terwijl beschadigde lagerzittingen kunnen wijzen op meedraaien van een lagerring.

1. Stel het voertuig veilig op en ontlast het betreffende mechanisme volgens de werkplaatsprocedure. Controleer bevestigingen, afdichtingen, vetringen en omliggende onderdelen voordat u het lager veroordeelt.
2. Meet radiale en axiale speling met een meetklok op de voorgeschreven meetpositie. Vergelijk de resultaten met de voertuigspecifieke grenswaarden; handmatig voelen alleen is onvoldoende.
3. Beoordeel de loop onder veilige testcondities met een trillingssensor of elektronische stethoscoop. Vergelijk temperaturen op overeenkomstige posities bij gelijke belasting.
4. Meet na demontage de lagerzitting met een buitenmicrometer en de huisboring met een binnenmeetklok. Controleer meerdere richtingen en dieptes op ovaliteit, coniciteit en passingverlies.

Breng montagekracht uitsluitend over via de lagerring die de perspassing heeft; kracht door de wentellichamen veroorzaakt indrukkingen in de loopbanen. Gebruik geschikte persgereedschappen of gecontroleerde inductieverwarming binnen de toegestane temperatuurgrens. Stel voorspanning of eindspeling af volgens de fabrikantprocedure en vervang voorgeschreven borgmiddelen en beschadigde afdichtingen.

Herhaald lagerfalen vraagt om oorzaakanalyse: herstel uitgeslagen zittingen, verhelp uitlijnfouten en controleer smeerkanalen. Gebruik uitsluitend het voorgeschreven lagervet of de juiste transmissieolie voor de betreffende toepassing. Meng geen onbekende vetsoorten en voorkom overvulling. Bij afgedichte, levensduurgesmeerde lagerunits is nasmeren doorgaans niet voorzien. Controleer na montage opnieuw speling, loopgeluid en temperatuur.