Automatische versnellingsbak

Een automatische versnellingsbak vermindert de schakelbelasting voor de chauffeur, maar vraagt bij storingen om een nauwkeurige diagnose: dezelfde schok bij het wegrijden kan uit de transmissie, de aansturing of de aandrijflijn komen. Bij een klassieke automaat brengt de koppelomvormer het motorkoppel via transmissieolie over. Hydraulisch bediende lamellenkoppelingen en rempakketten schakelen tussen overbrengingen van planetaire tandwielsets. Bij een dubbelekoppelingsversnellingsbak, DCT (Dual Clutch Transmission, transmissie met dubbele koppeling) of DSG (Direkt-Schalt-Getriebe, directschakelbak), bedienen twee koppelingen elk een afzonderlijke reeks versnellingen. Terwijl de ene versnelling is ingeschakeld, kan de volgende al worden geselecteerd; de transmissie schakelt door tussen de koppelingen te wisselen. Bij een continu variabele transmissie, CVT (Continuously Variable Transmission, continu variabele transmissie), veranderen variabele poelies en een riem of ketting de overbrengingsverhouding traploos, zonder tussen vaste versnellingen te schakelen. De bestuurder hoeft geen koppelingspedaal te bedienen of handmatig te schakelen om vooruit te komen.

De vaste basisstanden volgen de PRND-indeling: P voor parkeren, R voor achteruitrijden, N voor neutraal en D voor vooruitrijden. In D neemt de transmissie het schakelen over, wat de bediening eenvoudig maakt, vooral in stop-startverkeer.

Bij stadsbussen zoals de MAN Lion’s City en Mercedes Citaro zijn, afhankelijk van de uitvoering, volautomatische transmissies voor intensief stop-startverkeer relevant. Ook bij bestelwagens zoals de MAN TGE en Mercedes Sprinter verschilt de automatische transmissie per bouwjaar en aandrijflijn. De combinatie met bijvoorbeeld een MAN D08 of D26, of een Mercedes OM 936 of OM 471, bepaalt mede het toegelaten ingangskoppel en de overbrengingsconfiguratie.

Bepaal onderdelen altijd aan de hand van het chassisnummer van het voertuig, aangevuld met transmissietype, baknummer en toepasselijke uitvoering. Visuele vergelijking of selectie op alleen de modelnaam volstaat nooit. Controleer bij een vervangende bak ook overbrengingsverhoudingen, flens- en huispassing, sensoraansluitingen, koelaansluitingen en een eventuele PTO (Power Take-Off, krachtafnemer).

Bij een klassieke automaat wijzen schokkerig schakelen, vertraagd aangrijpen en toerentalstijging zonder overeenkomstige versnelling mogelijk op slippende koppelingpakketten, onvoldoende hydraulische druk of problemen met de koppelomvormer. Bij een DCT kunnen schokkerig schakelen en vertraagd aangrijpen op problemen met de koppelingen of de schakelbediening wijzen. Bij een CVT kan toerentalstijging zonder overeenkomstige versnelling op slip in de overbrenging wijzen. Metaaldeeltjes, verbrande geur en verhoogde transmissietemperatuur duiden op voortschrijdende interne slijtage; lekkende asafdichtingen en vervuilde koelers vergroten het risico op herhaling.

Werk stapsgewijs: lees foutcodes en actuele waarden uit, noteer de omstandigheden waaronder de klacht optreedt en controleer accuspanning en kabelverbindingen. Verifieer daarna het transmissievloeistofniveau volgens de voorgeschreven temperatuur- en schakelprocedure. Gebruik uitsluitend de voor het transmissietype voorgeschreven transmissievloeistof. Meet vervolgens, waar testpoorten beschikbaar zijn, de hydraulische werkdruk tijdens de voorgeschreven bedrijfstoestanden en vergelijk deze met de fabrieksspecificatie. Leg tijdens een proefrit ingaand en uitgaand toerental, gekozen versnelling of overbrengingsverhouding, olietemperatuur en bij een koppelomvormer eventuele slip van de overbruggingskoppeling vast.

Vervang een transmissie niet uitsluitend op basis van een foutcode: herstel eerst aantoonbare problemen in bedrading, koeling of bediening. Zijn koppelingpakketten verbrand, tandwielen beschadigd of heeft de bak zonder voldoende smering gedraaid, inspecteer dan ook bij een klassieke automaat de koppelomvormer, en controleer koeler, leidingen en aandrijfassen op vervuiling en gevolgschade. Bij een DCT controleert u ook de koppelingen en de schakelbediening; bij een CVT inspecteert u de poelies en de riem of ketting. Bij vervanging moeten aansluitvlakken binnen de voorgeschreven passing en toleranties vallen; reinig of vervang vervuilde koelcomponenten en voer daarna de vereiste software-inregeling uit. Zo voorkomt u dat een herstelde of gereviseerde versnellingsbak direct opnieuw schade oploopt.