Mechanische onderdelen automaat

Een automatische versnellingsbak bevat mechanische onderdelen die motorkoppel overbrengen en versnellingen inschakelen. Welke onderdelen daarvoor zorgen, hangt sterk af van het bakontwerp. Een conventionele automaat met koppelomvormer werkt doorgaans met planetaire tandwielsets en hydraulisch bediende lamellenkoppelingen en rempakketten.

Een volautomatische versnellingsbak, ook automatische transmissie genoemd, kiest en schakelt zelfstandig de juiste versnelling op basis van de rijsnelheid, de motorbelasting en de stand van het gaspedaal. Anders dan bij een handgeschakelde versnellingsbak hoeft de bestuurder geen koppelingspedaal te bedienen of handmatig te schakelen om vooruit te komen. De drie meest voorkomende typen volautomatische transmissies zijn:

1. Klassieke automaat met koppelomvormer: de koppelomvormer brengt het motorkoppel via transmissieolie over. Hydraulisch bediende lamellenkoppelingen en rempakketten schakelen tussen overbrengingen van planetaire tandwielsets.

2. Dubbelekoppelingsversnellingsbak, DCT (Dual Clutch Transmission, transmissie met dubbele koppeling) of DSG (Direkt-Schalt-Getriebe, directschakelbak): twee koppelingen bedienen elk een afzonderlijke reeks versnellingen. Terwijl de ene versnelling is ingeschakeld, kan de volgende al worden geselecteerd; de transmissie schakelt door tussen de koppelingen te wisselen.

3. Continu variabele transmissie, CVT (Continuously Variable Transmission, continu variabele transmissie): variabele poelies en een riem of ketting veranderen de overbrengingsverhouding traploos. De transmissie past de verhouding aan zonder tussen vaste versnellingen te schakelen.

Stadsbussen zoals MAN Lion’s City en Mercedes Citaro kunnen een automaat met koppelomvormer hebben. Bij bestelwagens zoals MAN TGE en Mercedes Sprinter komen eveneens automatische transmissies voor. Het beschikbare motorkoppel beïnvloedt de uitvoering van assen, tandwielen en koppelingen. Ook binnen één voertuigserie verschillen overbrengingsverhoudingen, asdiameters en revisiestanden.

Bepaal onderdelen daarom altijd aan de hand van het chassisnummer van het voertuig en controleer vervolgens transmissietype, bakcode, serienummer en onderdeelnummer. Visuele vergelijking of selectie op enkel de modelnaam volstaat nooit. Let bij vervanging ook op tandenaantal, spievertanding, lagerpassing, materiaaluitvoering en de voorgeschreven axiale speling; kleine afwijkingen kunnen schakelproblemen of vroegtijdige slijtage veroorzaken.

Jankende geluiden onder belasting wijzen mogelijk op beschadigde tandflanken of versleten rollagers. Bij een automaat met koppelomvormer kunnen doorslippen, vertraagd aangrijpen en verkleurde transmissieolie duiden op versleten frictielamellen of onvoldoende hydraulische werkdruk. Schokkerig schakelen bewijst op zichzelf geen mechanische schade: ook een regelventiel of foutieve aansturing kan de oorzaak zijn.

Begin de diagnose met uitlezen van foutcodes en een proefrit waarbij je vastlegt in welke versnelling en bij welke belasting het symptoom optreedt. Controleer daarna het transmissieoliepeil volgens de voorgeschreven temperatuurprocedure en inspecteer een oliemonster en de magneet op metaaldeeltjes en frictiemateriaal. Vergelijk bij hydraulisch geschakelde automaten de gemeten werkdruk met de fabrieksspecificatie voor de betreffende bedrijfsstand. Meet na demontage de axiale asspeling met een meetklok, lagerzittingen met een binnenmicrometer en de dikte van lamellenpakketten met een micrometer. Beoordeel tandflanken tevens op pitting, afbrokkeling en verkleuring door oververhitting.

Vervang niet alleen het zichtbaar beschadigde tandwiel of lamellenpakket. Controleer ook de bijbehorende tegenvertanding, drukplaten, lagerpassingen, afdichtingen en smeringskanalen. Stel axiale spelingen met de voorgeschreven vulringen in en gebruik uitsluitend transmissieolie met de specificatie voor deze bak. Spoel na interne schade de oliekoeler en leidingen waar van toepassing, zodat achtergebleven slijtagedeeltjes nieuwe onderdelen niet direct beschadigen. Zijn behuizing of lagerzittingen vervormd, of heeft de bak langdurig zonder smering gedraaid, beoordeel dan of vervanging van de complete transmissie betrouwbaarder is dan een deelreparatie.