Riemspanner

Een riemspanner zorgt ervoor dat de multiriem of V-riem van de hulpaandrijving voldoet aan de voorgeschreven voorspanning. De riemspanner zorgt ervoor dat de riem altijd strak genoeg staat om niet te slippen, maar zorgt er ook voor dat de riem niet te strak zit om zo schade te voorkomen. In het motorkoelingssysteem is dit cruciaal: de riem drijft, afhankelijk van de motoruitvoering, de waterpomp, de ventilatoraandrijving, de alternator, de aircocompressor en soms aanvullende hydraulische pompen zoals o.a. de stuurbekrachtigingspomp aan. Een onvoldoende gespannen riem kan slippen, waardoor het toerental van de waterpomp daalt en de koelvloeistofcirculatie ontoereikend wordt. Het gevolg is een oplopende motortemperatuur, riemgeluiden, laadproblemen of voortijdige schade aan riemschijven en hulpaggregaten.

Riemspanners voor MAN en Mercedes vrachtwagens, bussen en bestelwagens verschillen sterk volgens motorfamilie, emissienorm, vermogensvariant en opbouw van de hulpaandrijving. Zo hebben MAN D08-, D20-, D26- en D38-motoren andere riemtrajecten, spanarmen en bevestigingspatronen dan Mercedes OM 904-, OM 906-, OM 457-, OM 471- of OM 473-motoren. Ook voertuigen met een visco-ventilator, elektrisch aangestuurde koelventilator, airconditioning of extra hydraulische apparatuur kunnen een afwijkende riemlengte, spanrolpositie of demping vereisen.

Er bestaan mechanische veerbelaste riemspanners, automatisch werkende spanarmen met torsieveer en uitvoeringen met hydraulische of wrijvingsdemping. De spanrol zelf kan voorzien zijn van een stalen of kunststof loopvlak, een enkelrijig kogellager of een afgedicht rollager. De diameter, riemprofielpassing, offset van de riemschijf en maximale hoekverdraaiing van de spanarm moeten exact overeenkomen met de originele specificaties. Bepaal riemspanners daarom altijd aan de hand van het chassisnummer van het voertuig. Visuele vergelijking of selectie op enkel modelnaam volstaat nooit.

Veelvoorkomende defecten zijn een verzwakte spanveer, een vastlopende draaibus van de spanarm, een lawaaierig spanrollager of een scheef lopende spanrol. Een piepend geluid bij koude start, ratelen bij stationair toerental, een zichtbaar trillende multiriem of zwarte rubberafzetting rond de riemschijven en looprollen wijst vaak op slip of verkeerde riemloop. Bij ernstige slijtage kan de riem van de spanrol lopen, waardoor de waterpomp niet meer wordt aangedreven en oververhitting snel kan optreden.

Controleer eerst bij stilgelegde motor de multiriem op ribslijtage, scheuren, glansvorming, rafels en verontreiniging door motorolie, koelvloeistof of hydraulische olie. Controleer vervolgens met een riemuitlijnlaser of rechte meetlat of krukaspoelie, waterpomppoelie, dynamopoelie, spanrol en looprollen in één vlak liggen. Een afwijkende uitlijning wijst op een versleten spanarm, beschadigde riemschijf of fout gemonteerd hulpaggregaat. Ontspan de riem uitsluitend met het voorgeschreven gereedschap en controleer de riemspanner op radiale en axiale speling, ruwe lagerloop en beschadiging van het loopvlak.

Meet de voorspanning met een riemspanningsmeter wanneer de constructeur hiervoor een waarde voorschrijft. Vergelijk ook de rustpositie van de spanarm met de markeringen op het huis: staat de arm tegen de eindstop of buiten het werkgebied, dan is de riem uitgerekt, verkeerd gedimensioneerd of de veerwerking onvoldoende. Draai na montage de motor minimaal twee omwentelingen met de hand en controleer opnieuw de riemloop.

Vervang een riemspanner bij voelbare speling, lekkage uit een gedempte uitvoering, gebroken aanslagen, onvoldoende veerkracht of lagergeluid. Vervang bij voorkeur ook de multiriem en eventuele geleiderollen, aangezien deze componenten onder dezelfde thermische en mechanische belasting werken. Reinig alle riemschijven grondig; een riem die met koelvloeistof of motorolie is verontreinigd, moet altijd worden vernieuwd. Controleer na de herstelling de laadspanning, de koelvloeistoftemperatuur en de stabiele werking van de ventilator. Een correct geselecteerde en gemonteerde riemspanner beperkt onverwachte stilstand en beschermt waterpompen, dynamo’s en andere hulpaggregaten tegen overbelasting.