Oliepomp (-filter -koeler)

De oliepomp, oliefilter en oliekoeler vormen samen het smeercircuit dat lagerschalen, nokkenassen, zuigers, krukas, turbochargers en distributiecomponenten beschermt. Bij MAN D08-, D20-, D26- en D38-motoren en Mercedes OM 906-, OM 457-, OM 471- en OM 473-motoren verschillen pompconstructies, filtermodules, koeleraansluitingen, afdichtingen en drukregelstrategieën aanzienlijk. Bepaal deze onderdelen daarom altijd aan de hand van het chassisnummer.

Oliepompen zijn doorgaans tandwielpompen of gerotorpompen die motorolie uit het oliecarter aanzuigen en onder geregelde druk naar de hoofdoliegalerij voert. Na deze galerij stroomt de olie direct naar de vitale bewegende motoronderdelen die onder druk gesmeerd moeten worden. Zo stroomt via boringen in het motorblok de olie eerst naar de hoofdlagers van de krukas om vervolgens via interne kanalen in de krukas naar de drijfstanglagers te stromen. Een of meerdere stijgkanalen lopen vanaf de galerij naar de cilinderkop waardoor de olie de nokkenaslagers, de nokken zelf, de tuimelaars en de hydraulische klepstoters smeert. Bij veel vrachtwagenmotoren zitten oliesproeiers direct gemonteerd op de oliegalerij. Deze spuiten een constante straal olie tegen de onderkant van de zuigers om deze te koelen en tergelijktijd worden de cilinderwanden gesmeerd. De turbolagers worden gesmeerd via een aftakleiding van de galerij. Nadat de olie door al deze onderdelen is geperst en zijn smerende en koelende werk heeft gedaan, verliest het zijn druk. Hierdoor drupt het ten gevolge van de zwaartekracht via retourkanalen terug in het oliecarter. De werkdruk wordt bepaald door het toerental van de motor, de viscositeit van de motorolie, de olietemperatuur, de lagerclearance en de werking van het drukregelventiel. Te lage oliedruk bij warme motor is een kritiek foutbeeld: de smeerfilm op krukaslagers, drijfstanglagers, nokkenaslagers en turbocompressorlagers wordt te dun, met versnelde metaal-op-metaal-slijtage als gevolg.

Typische oorzaken zijn versleten pomptandwielen of rotorvlakken, een defect drukregelventiel, een gescheurde olie-aanzuigbuis, een verharde O-ring aan de zuigzijde, een vervuild olieaanzuigzeef of overmatige speling in glijlagers. Meet eerst de werkelijke oliedruk met een gekalibreerde manometer op het voorziene meetpunt. Vergelijk koude en warme drukwaarden bij stationair toerental en voorgeschreven verhoogd toerental. Bij afwijkingen moet ook de viscositeit, het oliepeil, de aanwezigheid van brandstofverdunning en metaaldelen in de afgetapte motorolie worden gecontroleerd.

Oliefilters verwijderen roet, slijtagedeeltjes, afdichtingsresten en andere contaminanten uit de motorolie. Afhankelijk van de motorfamilie gaat het om opschroefbare filters of filterelementen in een geïntegreerde oliefiltermodule. Een filterelement moet de juiste filtratiegraad, afdichtingsdiameter, hoogte en bypass- of overdrukklepspecificatie hebben. Een onjuist filter kan intern lekken, de oliestroom beperken of de ongefilterde bypass te vroeg openen.

Controleer bij elk onderhoud het oliefilterhuis op beschadigde schroefdraden, vlakheid van het afdichtvlak en achtergebleven oude afdichtringen. Snijd een verwijderd filterelement open bij vermoedelijke motorschade: aluminiumdeeltjes kunnen op zuigerschade wijzen, terwijl koperkleurige of magnetische staaldeeltjes respectievelijk glijlagers of tandwiel- en kettingaandrijvingen verdacht maken. Te lange olieverversingsintervallen, verkeerde motorolie of inwendige slijtage veroorzaakt dichtgeslibde oliefilters. Wanneer een oliefilter volledig dichtslibt, opent het ingebouwde bypassventiel. Hoewel dit voorkomt dat de motor zonder olie komt te zitten, heeft een dichtgelsibd oliefilter ernstige en destructieve gevolgen voor de motor. Omdat de olie via de bypass om het filterelement heen stroomt, wordt deze niet meer gereinigd. Vuil, kleine metaalsnippers, koolstofdeeltjes en roet blijven hierdoor in de motorolie zitten en worden telkens opnieuw door de motor gepompt. Het rondpompende vuil werkt als schuurpapier en veroorzaakt hierdoor schade aan vitale onderdelen van de motor.

Oliekoelers zijn meestal plaatwarmtewisselaars waarin motorolie warmte overdraagt aan motorkoelvloeistof. Zij beperken de olietemperatuur bij hoge belasting, langdurig bergop rijden en intensieve inzet van vrachtwagens, bussen en bestelwagens. Een inwendig lekkende oliekoeler veroorzaakt olie in het expansievat of koelvloeistof in de motorolie. Die contaminatie tast de viscositeit en het corrosiebeschermend vermogen aan en kan lagerschade veroorzaken.

Voer een druktest uit op het koelsysteem en isoleer de oliekoeler indien de constructie dat toelaat. Controleer tevens op externe lekkage aan koelvloeistofslangen, banjobouten, aansluitflenzen en O-ringen. Vervang bij bevestigde interne lekkage niet alleen de oliekoeler, maar spoel ook het koelsysteem en reinig filterhuis, oliekanalen en expansiereservoir volgens de voorgeschreven procedure. Braem kan op basis van het chassisnummer de correcte oliepomp, oliefiltermodule of oliekoeler helpen bepalen en zo onnodige stilstand beperken.